Jesteś tutaj

Messor barbarus

Portret użytkownika Harnaś
Podrodzina: 
Myrmicinae
Rodzaj: 
Messor
Królowa: 
11-12 mm, ciało najczęściej koloru czarnego lub ciemno brunatnego, głowa bordowa do czarnej.
Samiec: 
8 mm, ciało koloru czarnego
Robotnice: 
3-8 mm, mniejsze robotnice koloru czarnego, kasta żołnierzy ubarwieniem przypomina królową.
Wielkość kolonii: 
Kilkanaście tysięcy
Pokarm: 
Nasiona, owady, sporadycznie miód
Hibernacja: 
Wymaga zimowej hibernacji.
Szerszy opis: 

 

Mrówka ta nie występuje na terytorium Polski. Najliczniej występuje w obszarze Morza Śródziemnego - jego północnego wybrzeża i krajów przyległych, a więc południowa Hiszpania, Portugalia (mimo że nie ma dostępu do Morza Śródziemnego), południowa Francja, Włochy, Chorwacja, Grecja , Turcja.

Kolonie znajdują się pod głazami lub w ziemi na ciepłych i suchych stanowiskach. Wejście do gniazda jest dobrze widoczne gdyż ciągną do niego tysiące robotnic różnorakich rozmiarów - występuje tu znaczne zróżnicowanie budowy i wielkości ciała robotnic. Robotnice taszczą do gniazda znaczne ilości nasion traw i zbóż, które stanową ich główne pożywienie - szczególnie dla postaci dorosłych. Po intensywnym deszczu albo sztucznym zalaniu gniazda wodą można obserwować jak mrówki pośpiesznie wynoszą, ze zwykle suchych komór, spichrzowych kilogramy zebranego pokarmu i suszą go na słońcu, by ponownie po wysuszeniu wnieść do środka. Gdyby tego nie zrobiły całe mrowisko zamieniłoby się w wyspę zieleni i porosłoby gatunkami zebranych przez mrówki nasion . Larwy wraz z królową i młodymi robotnicami żyją kilka metrów pod ziemią w zawsze wilgotnej ziemi.

Pożywienie

Głównie nasiona traw oraz owady. Przysmakiem są nasiona lnu dostępne chyba w każdej aptece. Wymagane małe lub bardzo małe terrarium. Wilgotność wnętrza terrarium - średnia. Robotnice są powolne i nie wykazują maniakalnej ochoty na opuszczenie terrarium. W środowisku naturalnym M. barbarus buduje gniazda w ziemi, zalecane jest więc pokrycie dna terrarium jej cienką warstwą. W gnieździe jest tylko jedna królowa otaczana zawsze korowodem wielu robotnic, jaj, larw i poczwarek.

Na dnie terrarium można umieścić probówkę, która w krótkim czasie zostanie zamieszkana przez królową i jej podwładne. Zwykle w takich przypadkach do probówki nalewa się odrobinę wody i zabezpiecza przed jej wylaniem wałeczkiem z waty wsuniętym głęboko do jej wnętrza.

Tego typu praktyka nie sprawdza się z mrówkami rodzaju Messor, które z uporem maniaka próbują "kopać" w wacie. Są przy tym bardzo nieuważne i przy okazji kopania potrafią skutecznie pozbawić się całych kończyn lub ich fragmentów. Jakby tego było mało, raz na jakiś czas znajdzie się robotnica, która ginie zaplątana w wacie.

M. barbarus jest gatunkiem polimorficznym co oznacza, że posiada w swoich szeregach robotnice różnej wielkości, a wśród nich duże mrówki nazywane żołnierzami. Pomimo ich wielkiej siły łatwo je uśmiercić podając do jedzenia żywe owady i zmuszając mrówki do walki z nimi. Zwykle kolonia wychodzi zwycięsko z takiej batalii jednak wkrótce może się okazać iż wskutek odniesionych obrażeń, ku naszemu przerażeniu pada kilka największych robotnic, na narodzenie których z niecierpliwością czekaliśmy przez ostatnie 3 miesiące ;)

Pozbawienie Messora ziemi lub piasku prowadzi do zwiększenia śmiertelności wśród robotnic. Może to być związane ze zwiększonym w takim przypadku kontakcie robotnic z psującymi się resztkami pokarmu, które w normalnych warunkach są zakopywane lub wynoszone z gniazda.

Królowa M. barbarus dożywa sędziwego wieku 20-24 lat!

M. barbarus posiada bardzo ciekawy i efektywny sposób zdobywania pokarmu, bazujący na polimorfizmie robotnic. Najmniejsze robotnice poszukują nasion w największej odległości od gniazda. Jest ich najwięcej wobec czego są w stanie przeszukać duży obszar w krótkim czasie. Mrówka, której uda się znaleźć pokarm niezwłocznie rusza z nim w stronę gniazda. Nie ujdzie jednak zbyt daleko ponieważ natrafi na średnie robotnice żerujące nieco bliżej gniazda. W takim momencie daje o sobie znać różnica siły pomiędzy maleńką robotnicą i średnią robotnicą. Odebrany pokarm wędruje dalej niesiony przez średnią robotnicę, a mała robotnica pozbawiona celu swojej wędrówki powraca do dalszych poszukiwań pokarmu. W tym czasie średnia robotnica zbliżywszy się do gniazda może natrafić na większą od niej robotnicę, która przejmuje pokarm i rusza z nim dalej w stronę gniazda. Cały proceder powtarza się do momentu kiedy największe robotnice, żerujące najbliżej gniazda, przejmują cały zdobyty pokarm i zanoszą go prosto do królowej.

M. barbarus nie wykazuje zachowań charakterystycznych np. dla rodzaju Formica - żebrania o pokarm. Każda robotnica, włączając w to również królową musi mieć bezpośredni dostęp do wody oraz pożywienia.

Poczwarki M. barbarus nie wytwarzają kokonu. Należy wobec tego pamiętać aby nie niepokoić mrówek zmuszając je do przenoszenia larw w inne miejsce. Takie zachowanie może prowadzić do nieumyślnego uszkadzania lub uśmiercania poczwarek.

 


 

Dlaczego Messor-y są ciekawe?

Messory zwane są potocznie żniwiarkami. Nazwę tą zawdzięczają swoim preferencjom pokarmowym. Podstawowym pokarmem tych mrówek są nasiona różnych roślin oraz drobne martwe owady. Nasiona spożywane są w postaci rozgryzionej papki, którą nazywa się "mówczym chlebem". Nie wszystkie nasiona są zjadane od razu. Większa ich część jest przechowywana w magazynach, które zlokalizowane są w suchej części gniazda. Zapobiega to ich kiełkowaniu. Oprócz specyficznych zwyczajów pokarmowych u messorów wystepują kasty. Największe z robotnic sa prawie wielkości samej królowej.

Czy hodowla Messor barbarus jest trudna?

Hodowla nie nastręcza wiekszych problemów. Najtrudniejszym okresem jest wychowywanie pierwszego pokolenia przez królową. Na ty etapie najczęściej dochodzi do porażek. Żeby zminimalizować prawdopodobieństwo niepowodzenia należy ograniczyć podglądanie królowej do niezbędnego minimum, tak żeby jak najrzadziej ją niepokoić. Probówkę z królową należy umieścić w miejscu gdzie nie będzie narażona na drgania podłoża. Jeśli zapewnimy królowej spokój to powinna bez problemu wyprowadzić pierwsze potomstwo. Od tego momentu kolonia jest już bezpieczniejsza.

 Jakie nasiona można podawać Messorom?

Messory gustują w wielu rodzajach nasion. Do najpopularniejszych i najłatwiej dostępnych należą nasiona: lnu, trawy, konopi, słonecznika, i pomidora. Lista nasion zjadanych przez żniwiarki jest znacznie dłuższa i dlatego należy eksperymentować z innymi ich rodzajami.

Czy messory lubią duża wilgotność?

Mrówki z rodzaju Messor nie lubią zbyt dużej wilgotności w gnieździe. Ma to związek z ich nasienną dietą. Zbyt wysoka wilgotność może sprawić, że zgromadzone w magazynach nasiona zaczną masowo kiełkować i mrówki sobie z nimi nie poradzą. Zwykle kończy się to czyszczeniem gniazda i ponownym zasiedlaniem formikarium.

Podałem mrówkom nasiona ale one nie wnoszą ich do gniazda, co się dzieje?

Może być kilka powodów takiej sytuacji. 1. Mrówki są dopiero co wsiedlone do formikarium, są zestresowane i na razie pokarm ich nie interesuje. 2. Nasiona które podaliśmy są nieodpowiedniej jakości. 3. W gnieździe jest zbyt wilgotno i wniesienie nasion do środka spowodowałoby ich kiełkowanie.

Kiedy w kolonii pojawia się pierwsze robotnice z największej kasty ("major")? ?

Z pokolenia na pokolenie wielkość robotnic rośnie. Zwykle pierwsze "majory" pojawiają się przy liczebności ok 50 robotnic, ale zdarzają się także przypadki pojawienia się ich wcześniej.

Opracował: Marcin Kapuściński