Jesteś tutaj

Porady praktyczne dla początkujących.

Portret użytkownika radiss

Zbiór podanych poniżej porad praktycznych jest zestawieniem doświadczeń kilku naukowców - myrmekologów. Zebrane pomysły pochodzą z następujących prac naukowych:
„Some simple techniques helpful in ant research” - Ewa. J. Godzińska, Yvonick Leclerk,
„Journey to the ants” -Edward. O. Wilson, Bert Holldobler.
Pozostałe zostały wypracowane przez twórców witryny "The Ants" zainspirowanych tzw. potrzebą chwili ;)

1. W jaki sposób zbierać mrówki budujące gniazda w ziemi, bez zbędnej ziemi lub piasku?

Najlepszym sposobem, zebrania całej kolonii lub jej fragmentu, w przypadku gatunków mrówek budujących gniazda pod ziemią, jest wydobywanie poszczególnych osobników lub całej grupy przy pomocy małej łopatki lub łyżeczki. Następnie za pomocą sitka, umieszczając uprzednio na nim fragment wydobytego gniazda, pozbywamy się nadmiaru ziemi. Metoda ta sprawdza się dla mrówek o relatywnie dużych rozmiarach. Technika ta powinna być stosowana przy dość niskich temperaturach powietrza kiedy mrówki wykazują mniejszą aktywność.

2. W jaki sposób zmusić mrówki do opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu?

Aby zmusić mrówki do opuszczenia swojego naturalnego gniazda lub zachęcić kolonię do przeprowadzki z jednego formikarium do drugiego, można użyć waty nasiąkniętej cieczą o zapachu paprykowo-miętowym (pepper-mint) i umiejscowić ją przy wejściu do gniazda. Metoda ta znalazła największe zastosowanie przy „przeprowadzkach” mrówek z gatunku Formica selysi Bondroit, Formica polyctena Forst oraz Formica pratensis Retz.
Inną metodą możliwą do zastosowania przy przeprowadzce mrówek do innego pomieszczenia może być stopniowe osuszanie starego miejsca pobytu z jednoczesnym umożliwieniem kontaktu z nowym miejscem, w którym zapewnione zostają dobre warunki wilgotnościowe. Owady po pewnym czasie wybierają nowe miejsce i ostatecznie przeprowadzają się do niego. Ta technika jest o wiele bardziej czasochłonna od poprzedniej.

3. W jaki sposób zachęcić grupę zaniepokojonych mrówek do wejścia do wnętrza probówki?

Probówki wraz z odrobiną wody zabezpieczonej przed wypłynięciem koreczkiem z waty są często używane w laboratorium jako najprostszy z rodzajów sztucznych gniazd (Holldobler i Wilson, 1990). Puste probówki są równie chętnie używane jako pojemnik na żywe okazy mrówek podczas pracy w terenie. Trudno jest jednak sobie wyobrazić zebranie dużej ilości żywych mrówek do pojedynczej probówki gdyż byłby to proces niezwykle czasochłonny, jeśli w ogóle możliwy do przeprowadzenia. Zaniepokojone owady natychmiast po złapaniu próbują się wydostać na zewnątrz. Aby zmniejszyć aktywność mrówek lub tymczasowo je uśpić prostą metodą okazuje się zastosowanie dwutlenku węgla lub tymczasowego obniżenia temperatury ich ciał. Sposobem alternatywnym jest dmuchanie do wnętrza probówki, powodujące skraplanie się wody u wlotu naczynia. Zawilgocone ścianki stają się barierą nie do przebycia dla większych rodzajów takich jak Formica, które dotarłszy prawie do wlotu zwyczajnie zsuwają się w kierunku dna. Mniejsze gatunki są strącane na dno naczynia siłą podmuchu. Należy oczywiście pamiętać iż przez cały czas probówka powinna być trzymana pionowo.

4. W jaki sposób zebrać mrówki, które masowo opuściły swoje formikarium?

W przypadku masowych ucieczek mrówek ze sztucznie stworzonych gniazd w laboratoriach zbieranie poszczególnych osobników jest sposobem nieefektywnym. Ze względu na czasochłonność takiego procesu znaczna część kolonii zostaje utracona na zawsze gdyż mrówki w panice szybko znajdują schronienie w niedostępnych zakamarkach pomieszczenia, w którym się znajdują. Lepszym sposobem jest zbieranie mrówek z gładkich powierzchni zagarniając je przy użyciu miękkiej szmatki lub kawałka waty. Mrówki zaniepokojone i rozdrażnione kontaktem z ciałem obcym zazwyczaj gryzą je i pozwalają w ten sposób na przeniesienie się do pojemnika w postaci np. dużej miski. Pozostawione w takim pojemniku wraz z watą na pewien czas, same rezygnują z dalszego gryzienia. Skuteczność tej metoda została udowodniona dla mrówek z gatunku Camponotus abdominalis F., Ectatomma ruidum Roger, Formica polyctena Forst, Formica pratensis Retz, Messor sanctus For, Pheidole pallidula. Niestety nie znajduje zastosowania przy gatunkach, które podrażnione zaczynają uciekać jeszcze szybciej niż robiły to dotychczas ;)
Taka metoda wówczas może powodować wręcz odwrotny skutek od zamierzonego.
Zamiast szmatki czy kawałka waty można użyć grubego pędzelka z miękkiego włosia. Mrówki nigdy nie zostaną uszkodzone podczas fizycznego kontaktu z pędzelkiem. O wiele łatwiej je również później zrzucić do pojemnika lub formikarium.
Innym sposobem jest ułożenie pod kartką papieru albo kartonem lekko wilgotnej ligniny wielkości ok. 10x10cm tak aby pomiędzy nią, a ligniną znajdowały się wolne przestrzenie. W jedną z nich kładziemy odnalezioną matkę roju w klateczce, tak aby nie mogła się wydostać ale też takiej, aby robotnice jako mniejsze miały swobodny dostęp do królowej. Można też wysypać obok kilkanaście larw i poczwarek aby zwabić pierwsze robotnice w pobliże królowej. Jeśli jest dużo czasu np. 1-2 dni taka metoda jest najlepsza, bo robotnice zaczną same się szukać i nawoływać w stronę królowej i wilgoci potrzebnej larwom. Ta metoda może okazać się skuteczna do wyłapywania kolonii mrówek ślepych, których głównym zmysłem orientacji jest węch i dotyk.

5. Jak utrzymać czystość obszaru żerowania w sztucznych gniazdach przy hodowli niektórych gatunków mrówek?

Niektóre gatunki mrówek używają pustych probówek jako „wysypisk śmieci” lub „toalet”. Wówczas najłatwiejszym sposobem utrzymania czystości wewnątrz formikarium jest regularna wymiana brudnych naczyń na czyste. Metoda sprawdza się najlepiej przy hodowli Camponotus abdominalis F.

6. W jaki sposób zapewnić wysoką wilgotność powietrza w obrębie obszaru żerowania mrówek w formikariach?

Niektóre gatunki mrówek, a szczególnie te które zamieszkują tereny tropikalne, lepiej rozwijają się wewnątrz sztucznych gniazd ze znacznie podwyższoną wilgotnością powietrza. Odnosi się to nie tylko do obszaru samego gniazda ale również do terenu, na którym mrówki żerują. Holldobler i Wilson radzą zastosować plastykowe zamknięte pudełka jako sztuczne żerowiska mrówek. Dodatkowo można zwiększyć wilgotność umieszczając wewnątrz takich pojemników probówki wypełnione wodą i zatkane koreczkami z waty. Technika ta znalazła duże zastosowanie przy hodowli tropikalnych mrówek z rodzaju Ponerinae.

7. W jaki sposób polepszyć jakość wody dostarczanej mrówkom?

Nie zaleca się stosowania wody kranowej w sposób bezpośredni. Ponieważ woda kranowa zawiera w sobie substancje szkodliwe dla zdrowia i życia mrówek, powinna być uprzednio zebrana do płaskiego pojemnika i przetrzymana przez około 24h. Pozwala to na odparowanie dużej ilości szkodliwych związków zmniejszając prawdopodobieństwo zatrucia owadów. Nie zaleca się również stosowania wody destylowanej ponieważ zawiera ona znikome ilości minerałów niezbędnych do prawidłowego rozwoju larw i poczwarek. Dobrym nawykiem jest używanie wód mineralnych.

8. W jaki sposób czyścić gipsowe formikaria?

Sztuczne gniazda zrobione z gipsu mogą być z powodzeniem myte wodą, jednak formikaria schną wówczas wiele dni i przez ten czas nie nadają się do użycia. Zaleca się wobec tego zwyczajne osuszanie gipsowych formikariów i wyskrobywanie na sucho wszelkich nieczystości. Dodatkowo można gniazdo poddać naświetlaniu promieniami UV co pozwoli na skuteczną jego sterylizację. Gniazdo poddane takiemu zabiegowi nadaje się na ponowne wprowadzenie tego samego lub innego gatunku mrówek.

9. Jak zmusić mrówki do pozostania wewnątrz pojemników wybiegowych?

Najbardziej profesjonalnym sposobem to pokrycie ścianek formikarium fluonem – substancja, która po przyschnięciu do ścianek charakteryzuje się bardzo gładką powierzchnię uniemożliwiającą mrówkom (i innym owadom) wspinanie się po ściankach naczynia. Niestety fluon jest bardzo drogi i trudno dostępny co czyni go mało użytecznym z punktu widzenia amatora hodowcy. Należy również wspomnieć iż fluon jest substancją silnie trującą dla człowieka. Lepszym, z naszego punktu widzenia rozwiązaniem, jest przykrycie pojemnika drobną i mocną siatką (np. firanką), która swobodnie przepuszcza powietrze i jest częściowo przezroczysta co uniemożliwia nam prowadzenie obserwacji zachowań mrówek. Innym rozwiązaniem jest pokrycie ścianek cienką warstwą wazeliny. Duże gatunki rodzajów Formica i Camponotus zsuwają się po niej pod własnym ciężarem. Dla małych jest to tłusta substancja, którą wolą omijać z daleka. Metoda nie sprawdza się przy hodowli Dolichoderus quadripunctatus. Zastosowanie wazeliny w przypadku tego gatunku zwiększyło śmiertelność wśród robotnic.

Marcin Kapuściński